Mobilność i aktywność

Dla użytkownika protezy kończyny dolnej podstawowe znaczenia ma samodzielność, niezależność i normalność. Aby to osiągnąć, musimy określić potencjalną aktywność lub jak dziś definiujemy mobilność użytkownika protezy.

Przy doborze odpowiednich elementów oraz konstrukcji leja bierzemy pod uwagę sprawdzone rozwiązania z Unii Europejskiej, gdzie bazuje się na twz. Stopniach Mobilności. Poza Stopniem Mobilności – przy doborze elementów, oceniamy również stan potencjalnego użytkownika (m.in. ogólny stan zdrowia, stan i właściwości kikuta, wagę, wzrost, jego miejsce zamieszkania, teren po jakim się porusza, hobby, obowiązki- np. opieka nad dziećmi, aktywność zawodową i społeczną). Są to niezbędne determinanty właściwego zastosowania elementów i konstrukcji leja oraz podstawa do dalszej rehabilitacji i nauki chodu o protezie.

Przez wiele lat mówiło się o aktywności, dziś mówimy o mobilności. Skąd wynikają te różnice. Aktywność ruchowa odnosi się do ruchu pozwalającego zachować zdrowie poprzez prawidłową pracę procesów fizjologicznych i metabolicznych. W aktywności ruchowej wydatek energetyczny przekracza wartość energii spoczynkowej (np. podczas snu). Mówiąc o aktywności zawodowej nie koniecznie nawiązujemy do ruchu, chyba że dotyczy osób pracujących fizycznie. Ponadprzeciętna aktywność ruchowa kojarzona ze sportem wyczynowym, natomiast aktywność dziecka wynika z jego natury i chęci ruchu. Mobilność określana jest jako ruchliwość, zdolność do zmiany miejsca, umiejętność przemieszczanie się. Mobilność ruchowa określa też naszą adaptację do zmian w naszym otoczeniu (np. poruszanie się w terenie górzystym, grząskim, na śniegu i lodzie itp.)

Poniższa tabela przybliży problematykę mobilności wraz z wybranymi podzespołami protez.
W wieli krajach UE stosuje się tylko 4 stopnie mobilności (1-4).

• 

  Mobilność "0"

  Definicja:
  Pacjent niezdolny do chodzenia
  
  Opis:
  Osoba zdana na pomoc opiekuna; potrzebuje protez ze względów kosmetycznych, nie lokomocyjnych.

  Przykład
  Osoba po uszkodzeniu rdzenia kręgowego (niedowład kończyn dolnych), po amputacji obustronnej uda i dużej niewydolności ruchowej.
  
  Wymagania / oczekiwanie
  Uzupełnienie braku kończyn ze względów estetycznych

• 

  Mobilność "1"

  Definicja:
  Pacjent samodzielnie niezdolny do chodzenia
  
  Opis:
  Użytkownik protezy porusza się po płaskie powierzchni w pomieszeniach przy pomocy kul, lasek lub balkonika. Nie jest wstanie poruszać się bez przyrządów pomocniczych

  

  Przykład
  Osoba, której stan zdrowotny poza amputacją ogranicza jej samodzielność i aktywność (np. wzrok, niewydolność krążeniowa itp.) . Z pomocą protezy porusza się z prędkościa ok. 2 km/h

  Wymagania / oczekiwanie
  Bezpieczeństwo, komfort, prosta obsługa, nieskomplikowana pielęgnacja. Lekka i bezpieczna konstrukcja zapweniona jest przez polimerym (tworzywa sztuczne), stopy aluminium, tytan, kompozyty węglowe. Przeguby kolanowe oparte na mechanice (blokada i wyrzytnia) i policentryce (konstrukcja wieloosiowa zapewniająca bezpieczeństwo). Szybkośc reakcji podzespołów ograniczona. Elastycznośc i wieloosiowość jest istotnym atutem dającym bezpieczeństwo Użytkownikowi.

  
• 

  Mobilność "2"

  Definicja:
  Pacjent zdolny do chodzenia
  
  Opis:
  Osoba w ograniczony sposób poruszająca się na zewnątrz pomieszczeń

  Przykład
  Osoba samodzielna, o niskiej wydolności, która ogranicza ją w pokonywaniu przeszkód terenowych i nierówności terenu. Prędkość ok. 3 km/h

  

  Wymagania / oczekiwanie
  Bezpieczeństwo, komfort, prosta obsługa, nieskomplikowana pielęgnacja. Łatwość w poruszaniu się poza domem. Bezpieczeństwo i komfort poruszania się powinno być kompensowane przez zastosowane podzespoły. Bezpieczne podparcie poprzez wiloosiowość. Kompozyty węglowe, stopy aluminium, tytan zminiejszające wagę protezy. Policentryczne przeguby kolanowe, mechaniczne blokady i pneumatyka, spełniają oczekiwania co do bezpieczeństwa i dynamiki protezy.

• 

  Mobilność "3"

  Definicja:
  Pacjent zdolny do samodzielnego chodzenia
  
  Opis:
  Użytkownik protezy porusza się bez ograniczeń w pomieszeniach i w terenie.

  Przykład
  Osoba aktywna zawodowo i/lub społecznie. Porusza się po zróżnicowanym terenie z predkością ok. 5 km/h. Amputacja nie ma większego wpływu na hobby (wędkarstowo, rower, jogging, piłka itp.)

  

  Wymagania / oczekiwanie
  Proteza nie ogranicza Użytkownika w pełnieniu jego obowiązków zawodowych i społecznych. Opieka i zabawa z osobami niepełnoletnimi nie wpływa na bezpieczeństwo użytkownika protezy, a wręcz wspomaga jego aktywność poprzez dynamikę i zwrot energii. Wydatek energetyczny jest adekwatny do oczekiwań (bieganie, skok, jazda rower/ narty, spacer w terenie górzystym i leśnym, praca fizyczna). Proteza musi być dynamiczna, komfortowa, bezpieczna i bezawaryjna. Oczekiwania co do dynamiki i sprawności protezy zapewniane są przez hydraulikę, elektronikę i policentrykę. Najbardziej porządane materiały to: kompozyty węglowe, tytan, stopy metali lekkich.

• 

  Mobilność "4"

  Definicja:
  Pacjent zdolny do chodzenia
  
  Opis:
  Użytkownik protezy porusza się bez ograniczeń w pomieszeniach i w terenie. Ma on dodatkowe wymagania co do aktywności i dynamiki protezy.

  Przykład
  Osoba pracująca fizycznie, uprawiająca sport, mająca ekstremalne hobby wpływające na skrajne obciążenia protezy. Użytkownik może poruszać się z prędkością np. 10 km/h.

  

  Wymagania / oczekiwanie
  Użytkownik porusza się bardzo dynamicznie. Podczas aktywności ruchowej występują duże przeciażenia stóp i kolan protezowym, które muszą sprostać różnym siłą (np. nacisk, skręt, obrót, siły ścinające). Dla Użytkownika najistostniejsza jest dynamika (jej zwrot), szybka reakcja, odporność na przeciążenia. Sprostać temu może elektronika i hydraulika oraz kompozyty węglowe. Tytan i stopy metali lekkich zapewniają lekkość i odporność konstrukcji na np. działnie czynników atmosferytcznych.

• 

  Niesklasyfikowane

  Definicja:
  Użytkownicy protez nie objęci klasyfikacją
  
  Opis:
  Dzieci - ze względu na stan psychowifzyczny "nie dostrzegają" swoich ograniczeń. Sportowcy uprawiający sporty ekstremalne i czynni zawodnicy w ramach uprawianej dyscypliny.

  Przykład
  Dzieci z amputacją kończyn dolnych oraz dzieci z wrodzonym niedorozwojem nóg. Proteza nadająca się do aktywnego życia (chodzenie i bieganie jako hobby) nie spełnia kryteriów do uprawiania sportu zawodowo (np. sprint, skok w dal, skok wzwyż itp.). Kostrukcja protezy nie pozwala na osiągniecie oczekiwanych rezultatów. Żywotność podzespołów, kosmetyka, komfort nie odgrywają tu roli. Bardzo ograniczone warunki gwarancji (dla dzieci 6 miesięcy do 12 miesięcy, sport 3-6 miesięcy). Bardzo istotne są częstrze przeglądy protezy

  

  Wymagania / oczekiwanie
  Aktywność dziecka: ruchliwość, błyskawiczna zdolność do zmiany miejsca, łatwość przystosowywania się do zmian, umiejętność adaptacji do warunków otoczenia w różnych miejscach i sytuacjach, elastyczność itp. są bardzo zbliżone do Mobilności "4". Ze względu na specyfikę uprawianej dyscypliny sportowej wykraczają jednak poza klasyfikację mobilności. Zmienność warunków (np. wzrost dziecka, okres przygotowawczy/ startowy i rodzaj dyscypliny) użytkownika determinuje żywotność produktu. Estetyka i "statyka" przegrywają z odpornością na przeciążenia, dynamiką i sprawnością protezy do osiągniecia jak największej wydajności ruchowej. Stosowane materiały; kompozyty weglowe, stopy metali lekkich, stopy stali nierdzewnej. Produkty mają ograniczoną do miniumum gwarancję producenta (1-6 miesięcy). Serwis i systematyczna kontrola podzespołów stanowią o bezpieczeństwie użytkownika.